
هنگام بتنریزی دیوارهای مرتفع، بتن مثل یک مایع غلیظ و سنگین رفتار میکند. هرچه ارتفاع بتنریزی بالاتر برود، فشار جانبی که به بدنه قالب وارد میشود بیشتر خواهد شد. در دیوارهای کوتاه، لولههای داربست افقی معمولاً برای نگه داشتن قالب کافی هستند. اما وقتی ارتفاع از حدود ۳ متر رد میشود یا ضخامت دیوار از ۲۰ سانتیمتر بیشتر است، لوله داربست زیر فشار سنگین بتن تاب میآورد و انحنا پیدا میکند.
نتیجه خم شدن پشتبندها کاملاً مشخص است: قالب باز میشود، شیره بتن بیرون میزند و دیوار اصطلاحاً شکم میدهد. تخریب یا ساب زدن بتنِ بیرونزده در چنین دیوارهایی هم وقت پروژه را تلف میکند و هم هزینه سنگینی دارد. سولجر (Soldier) دقیقاً برای مهار همین فشار ساخته شده است؛ یک مقطع فولادی صلب که به عنوان پشتبند عمودی نصب میشود تا نگذارد پنلهای قالب حتی چند میلیمتر از جای خود تکان بخورند.
سولجر چگونه ساخته میشود و چه مشخصاتی دارد؟
سولجر از دو عدد ناودانی فولادی ساخته میشود که به صورت دوبل به هم جوش میخورند. بین این دو ناودانی یک فاصله باز (شیار طولی) باقی میماند تا بولتهای عصایی بتوانند آزادانه از آن رد شوند. سطح مقطع استاندارد این قطعه معمولاً ۱۵ در ۱۵ سانتیمتر است.
در دو سر هر شاخه سولجر، یک صفحه مربعی فولادی (پلیت انتهایی) با ضخامت ۵ میلیمتر جوش داده شده که ۴ سوراخ برای پیچ و مهره دارد. این پلیتها به شما اجازه میدهند شاخههای مختلف را به هم وصل کنید و به ارتفاع دلخواه برسید؛ مثلاً برای یک دیوار ۵ متری، میتوانید یک شاخه ۳ متری را به یک شاخه ۲ متری پیچ کنید.

جنس استاندارد سولجرها ورق ۳ میلیمتری ST37 است. در بازار برخی کارگاهها برای ارزانتر تمام شدن کار، از ورق ۲.۵ میلیمتری یا ورقهای کمکیفیتتر استفاده میکنند. این تفاوت نیم میلیمتری شاید روی کاغذ کوچک به نظر برسد، اما مقاومت خمشی قطعه را پایین میآورد و زیر فشار بتن پمپشده، لبههای ناودانی له میشوند.

جدول ابعاد و وزن سولجر در بازار
مشخصات وزنی شاخههای استاندارد به این ترتیب است:
| طول سولجر (متر) | ابعاد مقطع (سانتیمتر) | ضخامت استاندارد (میلیمتر) | وزن تقریبی (کیلوگرم) | کاربرد متداول در کارگاه |
| ۱.۰ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۱۴ تا ۱۶ | پشتبند پاشنه و الحاق به شاخههای بلند |
| ۱.۵ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۲۱ تا ۲۲ | دیوارهای متوسط و کفراژبندی تیرها |
| ۲.۰ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۲۶ تا ۲۸ | دیوارهای کوتاه مسکونی و ستونها |
| ۲.۵ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۳۳ تا ۳۵ | دیوارهای برشی استاندارد |
| ۳.۰ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۳۸ تا ۴۳ | دیوارهای برشی، هسته مرکزی و دیوارهای حائل |
| ۴.۰ | ۱۵ × ۱۵ | ۳ | ۵۰ تا ۵۵ | دیوارهای صنعتی یکدست و پروژههای سنگین |
وزن قطعه ملاک خوبی برای سنجش کیفیت آن است. اگر یک شاخه ۳ متری را در کارگاه وزن کردید و زیر ۳۸ کیلوگرم بود، به احتمال زیاد ضخامت ورق آن کمتر از ۳ میلیمتر است.
اتصالات سولجر؛ این قطعات چطور در کنار هم کار میکنند؟

خود سولجر به تنهایی هیچ فایدهای ندارد، مگر اینکه اتصالات آن درست انتخاب و بسته شوند. کل سیستم از چند جزء ساده تشکیل شده است:
- بولت عصایی: یک میلگرد رزوهدار با سری خمیده شبیه دسته عصا. قلاب عصایی دور لوله داربست افقی میافتد و بدنه رزوهدار آن از شیار وسط سولجر بیرون میآید.
- واشر کاس: یک واشر مربعی ضخیم و گود با ضخامت ۵ میلیمتر. این قطعه فشار مهره را روی بدنه سولجر پخش میکند. بستن مهره بدون این واشر، یعنی آسیب مستقیم به لبههای سولجر.
- مهره خروسکی: مهرهای با دو پره چدنی از جنس چدن داکتیل. این جنس باعث میشود مهره در اثر ضربات مداوم چکش در کارگاه نشکند و به سرعت باز و بسته شود.
- لوله داربست: لولههای ۵ سانتیمتری معمولی که افقی پشت قالب بسته میشوند تا خط پنلها صاف بماند.

روال بستن اتصالات ساده است: لولههای داربست با گیره متوسط به پشت قالب قفل میشوند. سولجر عمودی روی لولهها قرار میگیرد، قلاب بولت عصایی دور لوله انداخته شده و از شکاف سولجر رد میشود. بعد واشر کاس روی بدنه سولجر مینشیند و مهره خروسکی سفت میشود.
چرا دو لوله داربست جای سولجر را نمیگیرد؟
گاهی در کارگاهها برای صرفهجویی، به جای سولجر از دو شاخه لوله داربست به عنوان پشتبند عمودی استفاده میکنند. این کار در دیوارهای کوتاه با ضخامت کم شاید جواب بدهد، اما در دیوارهای بتنی سنگین ریسک بالایی دارد.
لوله داربست مقطع گرد دارد و سطح تماس آن با بدنه قالب کم است. زیر فشار بتن، لوله کمانش میکند و به تعداد خیلی زیادی بولت میانگذر نیاز پیدا خواهید کرد. سوراخ کردن مکرر پنلها برای رد کردن بولت، هم قالب را خراب میکند و هم بعداً آببندی دیوار را سختتر خواهد کرد. لولهها را نمیتوان به شکل یک پنل صلب و بزرگ با جرثقیل جابهجا کرد، چون با اولین حرکت جرثقیل تاب برمیدارند.

کاربرد سولجر در سازههای خاص؛ از شفت آسانسور تا مخازن
اگرچه بیشترین مصرف سولجر در دیوارهای برشی مستقیم است، اما در بخشهای دیگر سازه هم گرهگشاست:
- شفت آسانسور و راهپله: به دلیل فضای بسته و فشار بالای بتن در چهار جهت، استفاده از سولجر به همراه نبشیهای کنج، زاویه ۹۰ درجه گوشهها را بدون چرخش نگه میدارد.
- مخازن آب و استخرها: در دیوارهایی که بتنریزی پیوسته انجام میشود و آببندی اولویت دارد، سولجر صلبیت قالب را حفظ میکند تا ترکهای ناشی از لرزش یا نشست قالب به وجود نیاید.
- کفراژ تیرهای سنگین و دالها: گاهی سولجر به صورت افقی به عنوان تیر باربر اصلی (سرجک) زیر تیرچههای قالب دال قرار میگیرد تا دهانههای بزرگتری را بدون پایههای متراکم داربست پوشش دهد.
روش بستن سولجر در کارگاه
اگر قالببندی با نظم انجام نشود، وسط بتنریزی فرصتی برای اصلاح وجود ندارد. مراحل درست چیدمان به این ترتیب است:
- ۱. خطکشی و استقرار پنلها: خط تراز پای دیوار (رامکا یا پاشنه بتنی) را کنترل کنید. پنلها را کنار هم بچینید و پین و گوهها را کاملاً بکوبید تا درزها بسته شوند.
- ۲. بستن لولههای افقی: لولههای داربستی را معمولاً با فاصله ۵۰ سانتیمتر از هم، به صورت افقی پشت پنلها بگذارید و با گیره متوسط به تسمه قالب وصل کنید. این لولهها پنلها را در یک راستا همباد میکنند.
- ۳. جایگذاری سولجرها و بولتهای عصایی: سولجرها را به شکل عمودی روی لولهها بگذارید. فاصله بین سولجرها معمولاً بین ۹۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر است. بولتهای عصایی را دور لوله بیندازید، واشر کاس را بگذارید و مهره خروسکی را سفت کنید. سفت کردن مهرهها باید با دست یا ضربه ملایم چکش باشد؛ نیازی به ضربات سنگین پُتک نیست.
- ۴. شاقول کردن با جکهای دوپیچ: سولجر خودش دیوار را نگه نمیدارد، بلکه به مهار نیاز دارد. جکهای شاقولکننده (جکهای دوپیچ مایل) را از یک طرف به بدنه سولجر و از طرف دیگر به فونداسیون یا زمین محکم کنید. با چرخاندن پیچ تنظیم جک، دیوار را دقیقاً شاقول کنید.
یک نکته درباره دیوارهای یکطرفه:
اگر در پروژهای مثل دیوار حائل مجاور همسایه یا گود کار میکنید و امکان رد کردن بولت از دیوار وجود ندارد، سولجرها به تنهایی کارساز نیستند. در این حالت باید سولجرها روی براکتهای مثلثی یا خرپاهای مهار تکیه کنند تا فشار بتن به فونداسیون زیرین منتقل شود.
لارجپنل چیست و چطور زمان پروژه را کم میکند؟
وقتی پنلهای قالب، لولههای افقی و سولجرهای عمودی با هم یکپارچه شوند، یک صفحه بزرگ و صلب به وجود میآید که در کارگاه به آن لارجپنل میگویند.
در کارهای سنتی، بعد از هر پارت بتنریزی باید تمام پین و گوهها و گیرهها باز شوند، قطعات به صورت دستی به نقطه بعدی حمل شوند و دوباره از نو چیده شوند. با سیستم سولجر، پس از گرفتن بتن، فقط کافی است بولتهای داخل دیوار و مهار پای جکها آزاد شوند. جرثقیل یکجا کل صفحه قالب (مثلاً یک دیواره ۶ متری با تمام پشتبندهایش) را برمیدارد و در پارت بعدی میگذارد. این کار باعث کاهش چشمگیر زمان قالببندی و کاهش خستگی کارگران میشود.
اشتباهاتی که باعث شکم دادن دیوار یا شکستن قالب میشوند

در کارگاه بتنی، کوچکترین سهلانگاری میتواند خسارت به بار بیاورد:
- نبستن واشر کاس: اگر واشر کاس نگذارید و مهره خروسکی را مستقیم روی سولجر ببندید، گوشههای مهره ورق ۳ میلیمتری را پاره یا له میکند و مهار شل میشود.
- فاصله زیاد بین سولجرها: گاهی برای کم کردن هزینه، سولجرها را با فاصله ۱.۵ متری یا بیشتر میبندند. در این حالت لولههای افقی زیر فشار بتن کمانش میکنند و بتن بین دو سولجر موج برمیدارد.
- اتصال سر به سر ناقص: وقتی دو سولجر را برای رسیدن به ارتفاع ۴ یا ۵ متر به هم وصل میکنید، باید هر ۴ پیچ پلیت انتهایی بسته و سفت شوند. بستن ۲ پیچ یا استفاده از میلگرد به جای پیچ استاندارد بسیار خطرناک است.
- ویبره زدن طولانی در یک نقطه: ویبراتور نباید بیش از حد در یک نقطه بماند. ارتعاش بیش از حد باعث افزایش فشار هیدرواستاتیک در پایه قالب میشود.
- عدم مهار پاشنه دیوار: پای قالب بیشترین فشار را تحمل میکند. اگر پاشنه دیوار مهار نشده باشد یا رامکا درست اجرا نشده باشد، کل قالب از پایین پس میزند.
چکلیست سرپرست کارگاه قبل از شروع پمپ بتن
قبل از اینکه به تراکمیکسر اجازه تخلیه بدهید، این موارد را بررسی کنید:
- تمام مهرههای خروسکی و بولتهای عصایی سفت شده باشند و لقی نداشته باشند.
- واشر کاس زیر همه مهرههای خروسکی قرار گرفته باشد.
- پیچهای اتصال سولجرها به هم (در صورت افزایش ارتفاع) محکم باشند.
- شاقول بودن قالبها در ابتدای دیوار، وسط و انتها با شاقول یا تراز کنترل شده باشد.
- پاشنه قالب و مهار کف جکها روی زمین یا بتن مهار شده باشند و حرکت نکنند.
عوامل تعیینکننده قیمت سولجر در بازار
سولجر معمولاً بر مبنای وزن و به صورت کیلویی قیمتگذاری میشود. با این حال، چند فاکتور اصلی روی رقم فاکتور تأثیر میگذارند:
- نوسان قیمت روز ورق آهن: بخش عمده هزینه تولید سولجر به قیمت ورق فولادی ST37 در بازار آهن وابسته است.
- ضخامت واقعی ورق: سولجرهای ساختهشده با ورق ۳ میلیمتر استاندارد، به دلیل وزن بالاتر، گرانتر از نمونههای ساختهشده با ورقهای نازکتر (مثل ۲.۵ میلیمتر) هستند. همیشه قیمت هر شاخه را با وزن واقعی آن تطبیق دهید.
- کیفیت ساخت و پلیتهای انتهایی: ضخامت پلیتهای سر و ته (استاندارد ۵ میلیمتر) و نوع جوشکاری (پیوسته با دستگاه به جای خالجوش دستی) روی هزینه تولید و قیمت نهایی اثر میگذارد.
خرید نو، دست دوم یا اجاره؛ کدام گزینه بهصرفه است؟
انتخاب بین خرید یا اجاره سولجر به حجم کار و مدت زمان پروژه بستگی دارد:
- خرید شاخههای نو: برای شرکتهای پیمانکاری که پروژههای متعدد ساختمانی دارند و قالبها مدام در چرخه استفاده هستند، بهترین گزینه است؛ استهلاک سولجر بسیار کم است و سالها کار میکند.
- خرید دست دوم: برای پیمانکارانی مناسب است که بودجه محدودتری دارند، به شرطی که سلامت قطعات (نبود تابیدگی طولی و سلامت سوراخهای پلیت) قبل از تخلیه بار کاملاً تأیید شود.
- اجاره سولجر: اگر پروژه شما تکمرحلهای است (مثلاً فقط یک دیوار حائل یا یک مخزن دارید) یا مدت زمان قالببندی کمتر از دو تا سه ماه طول میکشد، اجاره ماهانه هزینه اولیه خواب سرمایه و انبارداری بعد از پروژه را حذف میکند.
هنگام خرید سولجر نو یا دست دوم به چه نکاتی دقت کنیم؟
اگر به دنبال تهیه سولجر برای پروژه هستید، این ۴ نکته را بررسی کنید:
- ۱. سالم بودن خط جوش: ناودانیها باید با جوشهای پیوسته و بدون خللوفرج به هم وصل شده باشند تا در زمان خمش از هم گسسته نشوند.
- ۲. تابدیدگی طولی: شاخه سولجر را روی زمین صاف قرار دهید یا با نخ کنترل کنید. سولجری که در اثر پرتاب یا ضربه دچار پیچش یا انحنا شده باشد، دیوار را ناصاف میکند.
- ۳. سلامت پلیتهای انتهایی: مطمئن شوید پلیتهای دو سر خمیده نشده باشند و سوراخهای پیچ بر اثر کشش گشاد نشده باشند.
- ۴. ضخامت و وزن واقعی: با یک کولیس ساده ضخامت ورق ناودانی را بسنجید که کمتر از ۳ میلیمتر نباشد. وزن قطعه هم باید با جدولهای استاندارد همخوانی داشته باشد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوران ما می توانید به صفحه تماس با کارشناسان تبریز صنعت مراجعه نمایید.
پرسشهای رایج کارگاهی
- آیا میتوان سولجر را مستقیماً روی پنلهای قالب نصب کرد؟
خیر. سولجر پشتبند عمودی است و باید روی لولههای افقی قرار بگیرد. اگر سولجر را مستقیم روی پنل بگذارید، لبههای پنلها همتراز نمیشوند و بار به شکل یکنواخت توزیع نخواهد شد.
- فاصله مناسب سولجرها در دیوارهای معمولی چقدر است؟
معمولاً در دیوارهای با ارتفاع ۳ متر، فاصله بین سولجرها بین ۹۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر تنظیم میشود. اگر ضخامت بتن یا سرعت پمپاژ زیاد باشد، فاصله را به ۹۰ یا ۸۰ سانتیمتر کاهش میدهند.
- تفاوت سولجر برای قالبهای لبه ۵ و لبه ۶ در چیست؟
سولجر ربطی به لبه ۵ یا ۶ ندارد. چون سولجر روی لوله داربست بسته میشود، برای هر دو نوع قالب تسمهای کاربرد یکسانی دارد و نیازی به تغییر مدل سولجر نیست.
- چطور طول سولجر را برای دیوارهای بلند افزایش دهیم؟
در انتهای هر شاخه سولجر، پلیتهای سوراخداری جوش داده شده است. با قرار دادن این صفحات روی هم و بستن ۴ عدد پیچ و مهره مناسب، ارتفاع سولجر به راحتی افزایش پیدا میکند.
